Pilatesin Tarihçesi

Pilates, 1883'te Almanya'nın Mönchengladbach kentinde doğan Joseph Hubertus Pilates'in geliştirdiği bir egzersiz yöntemidir. Yöntem, I. Dünya Savaşı yıllarında şekillenmeye başladı; 1920'lerin ikinci yarısında New York'ta açılan stüdyoyla dansçılar arasında yayıldı ve 2000 yılındaki bir mahkeme kararıyla dünya çapında genel bir egzersiz adı hâline geldi.

Çocukluk ve ilk yıllar

Joseph Hubertus Pilates, 9 Aralık 1883'te Mönchengladbach'ta dünyaya geldi. Kaynaklar onu hastalıklı bir çocuk olarak anlatır: astım, raşitizm ve romatizmal ateşle büyüdü. Bedenini güçlendirme isteği, gençlik yıllarında jimnastik, boks ve farklı beden eğitimi akımlarıyla ilgilenmesine yol açtı.

Dönemin Avrupa'sında "fiziksel kültür" (physical culture) adı verilen, egzersiz ve disiplin yoluyla sağlıklı bir yaşamı savunan geniş bir akım vardı. Pilates de bu akımın içinde yetişti. 1910'ların başında İngiltere'ye gitti; burada boksör, sirk sanatçısı ve öz savunma eğitmeni olarak çalıştığı aktarılır.

I. Dünya Savaşı ve Man Adası yılları

1914'te savaş başladığında Pilates, İngiltere'deki pek çok Alman vatandaşı gibi "düşman yabancı" olarak gözaltına alındı. Önce Lancaster Kalesi'nde tutuldu, ardından Man Adası'ndaki Knockaloe enternasyon kampına nakledildi. Pilates Method Alliance'ın tarih metnine göre, kampta yirmi dört binden fazla kişiye günlük egzersiz yaptıran beden eğitmenlerinden biriydi.

Yöntemin en çok anlatılan hikâyesi de bu yıllara dayanır: Pilates'in yatağa bağımlı hastaların hareket edebilmesi için hastane yataklarına yaylar taktığı ve bugünkü Cadillac ile reformerin fikrinin buradan doğduğu söylenir. Bu anlatı yaygın olsa da ayrıntılarını belgelerle doğrulamak güçtür; bazı yazarlar hikâyenin ayrıntılarını sorgular. Kesin olan, Pilates'in bu dönemde fikirlerini geliştirdiği ve eğitmenlik deneyimi kazandığıdır.

Savaştan sonra, 1919'un başında Almanya'ya dönen Pilates, Hamburg ve Berlin'de çalıştı; hareket kuramcısı Rudolf Laban gibi dans ve beden eğitimi alanındaki isimlerle iş birliği yaptığı aktarılır. İlk aletini bu dönemde tasarladığı ve bu prototipin zamanla Universal Reformer'a dönüştüğü bilinir.

New York ve Contrology

Pilates Nisan 1926'da Amerika Birleşik Devletleri'ne göç etti. Hayat ve iş arkadaşı Clara (Anna Clara Zeuner) yöntemin gelişiminde ve öğretiminde kilit bir rol üstlendi; stüdyonun işleyişini de büyük ölçüde o yönetti. İkilinin ne zaman tanıştığı kaynaklarda farklı anlatılır; bazı kaynaklar Amerika'ya giden gemide tanıştıklarını yazar.

Pilates, New York'ta 939 Eighth Avenue adresindeki stüdyosunda çalıştı. Telefon rehberinde "Pilates Universal Gymnasium" adıyla ilk kaydı 1929 sonbaharına aittir. Yöntemine önce "düzeltici egzersiz" (Corrective Exercise), sonra Contrology adını verdi; bu ad, bedenin zihin tarafından kontrol edilmesi fikrini anlatıyordu.

1930'ların sonunda New York bir dans merkezine dönüşmüştü ve Pilates, dansçıların sakatlıklarıyla çalışmadaki başarısıyla tanındı. George Balanchine, Martha Graham ve Hanya Holm gibi isimler onunla çalıştı ve sakatlanan meslektaşlarını ona yönlendirdi. Pilates, 1942–1947 yılları arasında dansçı Ted Shawn'un davetiyle Jacob's Pillow dans kampında da ders verdi; imza niteliğindeki mat hareketleri bu dönemde gelişti.

Pilates fikirlerini iki kitapta topladı: 1934'te Your Health ve 1945'te William J. Miller ile birlikte yazdığı Return to Life Through Contrology. İkinci kitap, bugün klasik mat repertuvarı olarak bilinen 34 hareketi talimatları ve çizimleriyle sunar. Hareketlerin adlarını pilates sözlüğü bölümünde bulabilirsiniz.

Pilates aletlerini tasarlamayı da hiç bırakmadı. Pilates Method Alliance'ın tarih metnine göre, en bilinen icadı Universal Reformer'ın yanı sıra bugün stüdyolarda kullanılan pek çok aletin ilk biçimleri de ona aittir; ancak buluşlarının çok azının patentini almıştır.

Yöntemi taşıyan ilk kuşak eğitmenler

Joseph Pilates 1967'de, 83 yaşında New York'ta hayatını kaybetti. Clara 1970'teki emekliliğine kadar ders vermeyi ve stüdyoyu yönetmeyi sürdürdü; 1976'da hayatını kaybetti. Stüdyonun sorumluluğunu, 1940'ların başında Balanchine'in yönlendirmesiyle Pilates'lerle çalışmaya başlayan dansçı Romana Kryzanowska üstlendi.

Yöntemi bugüne taşıyan asıl güç, Joseph ve Clara'dan doğrudan eğitim alan öğrencileriydi. Pilates topluluğunda bu isimler "ilk kuşak" eğitmenler ya da "Pilates elders" olarak anılır; her biri yöntemi kendi deneyimiyle yorumlayarak farklı şehirlere ve ülkelere taşıdı.

• Romana Kryzanowska: 1941–1944 arasında Joseph ve Clara ile çalışan, 1959'da stüdyoya eğitmen olarak dönen ve sonrasında özgün stüdyonun yönetimini üstlenen dansçı.
• Carola Trier: Lenox Hill Hastanesi'nden ortopedist Dr. Henry Jordan'ın yönlendirmesiyle Joseph Pilates'le çalışmaya başlayan dansçı.
• Eve Gentry: Yöntemi New York dışına, New Mexico'ya taşıyan eğitmen.
• Ron Fletcher: Yöntemi Kaliforniya'ya taşıyan ve tıbbi bağlantılı ilk programlardan birine katkı veren dansçı.
• Kathleen Stanford Grant ve Lolita San Miguel: Dans dünyasından gelen, pilatesi yeni kuşaklara aktaran eğitmenler.

Fizyoterapi ve rehabilitasyonla buluşma

Pilates, yaşamı boyunca yöntemini tıp ve eğitim kurumlarına kabul ettirmek istedi; bu çaba kendi döneminde büyük ölçüde sonuçsuz kaldı. Yine de Lenox Hill Hastanesi'nde ortopedi şefi olan Dr. Henry Jordan gibi hekimler hastalarını ona yönlendiriyordu.

Asıl dönüşüm 1980'lerde geldi. 1983'te San Francisco'daki St. Francis Hastanesi'nde ortopedist Dr. James Garrick, Ron Fletcher'ın katkısıyla ilk tıbbi bağlantılı pilates programlarından birini kurdu. Aynı dönemde New York'taki ortopedistler de hastalarını rehabilitasyon sonrası dönem için pilatese yönlendirmeye başladı. Bugün pilates, fizyoterapistlerin de kullandığı egzersiz yaklaşımlarından biridir; bu alandaki araştırmaları bilimsel araştırmalar bölümünde özetledik.

2000 mahkeme kararı: "Pilates" kimsenin malı değil

1990'larda pilates hızla yaygınlaşırken, "Pilates" kelimesinin tescilli marka olarak kullanılması tartışma yarattı. Ekim 2000'de New York Güney Bölgesi Federal Mahkemesi, Pilates, Inc. v. Current Concepts, Inc. davasında kelimenin bir egzersiz yönteminin genel (jenerik) adı olduğuna hükmetti ve marka tescillerinin iptaline karar verdi.

Bu karar, yöntemin tarihindeki en önemli dönüm noktalarından biri kabul edilir. Artık herhangi bir stüdyo ya da eğitim kurumu "pilates" kelimesini kullanabiliyordu. Sonraki yıllarda eğitmen eğitim programları, stüdyolar ve farklı ekoller dünya genelinde hızla çoğaldı; klasik ve çağdaş yaklaşımlar arasındaki ayrım da bu dönemde belirginleşti.

Türkiye'de ve bugün pilates

Pilates, dünyadaki yükselişine paralel olarak Türkiye'de de son yıllarda giderek daha fazla tanınan bir yöntem hâline geldi. Büyük şehirlerde butik stüdyolar, spor salonlarında mat dersleri ve fizyoterapi merkezlerinde pilates temelli egzersiz programları yaygınlaştı. Türkiye Cimnastik Federasyonu da eğitmen eğitimleri düzenleyen kurumlar arasında yer alıyor; kurucumuz Nevresten Çetin de eğitimlerini TCF ve özel eğitim kurumlarından almıştır.

Bugün pilates, Joseph Pilates'in Man Adası'nda ve New York'ta şekillendirdiği temellerin üzerine, modern anatomi ve hareket bilimiyle zenginleşmiş bir yöntem olarak uygulanıyor. Reformer stüdyolarının sayısı artarken, kişiye özel programlar ve bireysel dersler de önem kazanıyor. Parla Pilates Studio'da biz de bu mirası, hakkımızda sayfamızda anlattığımız bilimsel temelli ve kişiye özel yaklaşımla sürdürüyoruz.

Sık sorulan sorular